Vào năm 2008, khi Netflix vẫn còn chuyển phát DVDs qua bưu điện cho khách hàng thì Google lúc đó đã tiến hành mua lại Youtube, một nền tảng video vốn chẳng có gì nhiều ngoài những video về mèo và đang sụt giảm một cách khủng khiếp. Duy chỉ có một người nhận ra được tiềm năng của nó, Shishir Mehrotra – Người sau này trở thành Phó chủ tịch của Youtube.

Hai tháng sau, Shishir đã phát biểu trước các lãnh đạo trong ngành rằng “Video trực tuyến sẽ đánh bại truyền hình cáp như cách truyền hình cáp đã đánh bại những đài vô tuyến vậy”. Câu nói này về sau đã trở thành “tiếng kèn xung trận” của Shishir trong suốt một thập kỷ. 

Trước các lãnh đạo lớn trong ngành, Shishir đã giải thích về thời điểm TV chỉ có duy nhất ba kênh, rồi truyền hình cáp đến và con số này trở thành ba trăm kênh. Sớm thôi, anh ấy nói, giống như cách truyền hình cáp đã biến con số kênh lên gấp một trăm lần, video trực tuyến sẽ sớm biến ba trăm kênh thành ba triệu kênh – Tôi hy vọng chuyện đó sẽ diễn ra ở Youtube.

Mọi người trong căn phòng đó đáp lại Shishir với ánh nhìn nghi ngại. Thật kỳ quặc khi Youtube lại muốn so mình với những kênh truyền hình như ESPN, CNN và MTV. Vào thời điểm đó, ai cũng nghĩ đối thủ của Youtube phải là Myspace hoặc Flickr chứ không ai nghĩ họ sẽ định vị mình là đối thủ của Hollywood. 

Nhưng Shishir vẫn tự tin, anh biết mình có đủ căn cứ để chứng minh cho luận điểm của mình. Mỗi ngày, anh được nghe hàng tá câu chuyện về những người có cả triệu lượt theo dõi (Subscribe) trên Youtube chỉ sau một đêm. Đâu ai ngờ rằng một cậu bé 13 tuổi cover bài hát trong phòng khách sau này sẽ trở thành Justin Biebers chứ? 

Justin Bieber – Ngôi sao nổi tiếng với xuất phát điểm từ Youtube.

Tuy nhiên, câu chuyện mà Shishir yêu thích nhất vẫn là câu chuyện về Sal Khan, người bạn thời Đại Học của Shishir. Anh ta thường đăng tải video lên Youtube như một cách dạy kèm cho cháu gái. Video chủ yếu quay lại cảnh anh ấy giải các bài tập đại số, về cơ bản là trái ngược so với cách người khác làm trên TV.

Nhưng không hề gì, mọi người vẫn rất yêu thích các video của Sal. Một hôm, sau bữa ăn tối thì Sal đã hỏi Shishir rằng những lượt xem trên Youtube có phải số liệu thật hay không? Và nếu có, anh ta có nên bỏ công việc lúc đó (Chuyên viên phân tích cho quỹ phòng hộ) và cống hiến toàn bộ thời gian anh ta có cho Youtube hay không?

Vợ của Sal (lúc đó đang mang bầu) đã trao cho Shishir một cái nhìn gần như là xuyên thấu tâm can. Nhưng anh ấy đã nói với Sal rằng mình không thể hứa trước bất kỳ điều gì cả ngoài việc bản thân anh cũng đang đặt cược toàn bộ sự nghiệp vào Youtube. Sal Khan đã nghỉ việc và bạn thấy đó, Khan Academy do anh sáng lập đang là một trong những tổ chức giáo dục lớn nhất hành tinh. 

Khan Academy cũng là tổ chức giáo dục nổi tiếng xuất phát từ Youtube.

Những người như Sal đâu chỉ xuất hiện trên Youtube. Họ có thể đang ở trên Etsy để bán những món đồ thủ công. Họ đã ở trên Airbnb để cung cấp giường ngủ và bữa sáng cho khách lưu trú. Fortnite và Minecraft cũng không khác: Ngay cả khi chơi game, mọi người cũng đang tự thiết kế trải nghiệm của riêng mình.

Trong những trường hợp đó, các nền tảng đã lùi về phía sau và biến cộng đồng người dùng của họ trở thành cộng đồng của những “người tạo dựng” – Makers. 

Shishir gọi đây là thế hệ của những người tạo dựng (Makers). Anh dự đoán rằng mọi người sẽ tiếp tục tạo dựng cả những phần mềm chứ không chỉ là những video như hiện nay. Họ sẽ không chỉ là những kỹ sư ở thung lũng Silicon mà còn là những người giải quyết vấn đề và tạo các loại công cụ mới, từ những nơi rộng lớn hơn và bất ngờ hơn cả cách Youtube và những người tạo dựng video từng xuất hiện.

Trong những ngày đầu của máy tính, phần mềm đã được xây dựng bởi những người có cùng sở thích. Ví dụ như câu lạc bộ máy tính Homebrew từng quy tụ những nhân tài như Steve Jobs, Wozniak hay Bill Gates. Họ là những người đầu tiên suy nghĩ rằng thứ công nghệ mới này sẽ giúp con người tạo ra bất cứ thứ gì chúng ta muốn. 

Rồi SAP (Công ty phần mềm lớn nhất châu Âu) đến và việc xây dựng phần mềm đã chuyển từ thứ sở thích riêng của người dùng sang những tập đoàn lớn. Trong thời kỳ này, đội ngũ IT sẽ đặt mua một hệ thống lớn cho cả công ty sử dụng và hy vọng nó sẽ giải quyết được mọi vấn đề phát sinh. 

SAP đã duy trì vị thế của nó là công ty phần mềm lớn nhất Châu Âu nhưng liệu có còn giữ được lâu nữa?

Đến những năm 2000, thế giới lại chứng kiến sự bùng nổ của các phần mềm đóng gói sẵn (Packaged Apps), những phần mềm này còn được gọi là phần mềm SaaS (software-as-a- service). Ưu điểm của chúng là nếu có vấn đề thì bạn sẽ không cần đội IT xử lý mà chỉ cần mang thẻ tín dụng đến những trang web như Saleforce và mua những giải pháp họ cung cấp là đủ. Đội của bạn nhờ vậy có thể mua bất kỳ phần mềm nào họ muốn và ngay cả App Store hay Play Store trên điện thoại và máy tính bảng của chúng ta cũng có hơn bốn triệu ứng dụng/phần mềm rồi.

Có một câu nói nổi tiếng của Marc Andreessen rằng: “Phần mềm đang ăn cả thế giới này rồi.” Thật vậy, sự bùng nổ của phần mềm đã định hình mọi khía cạnh trong cuộc sống hiện đại – Công việc, cách giao tiếp, cách vận chuyển hàng hóa, hệ thống tài chính và ngay cả khâu sản xuất thực phẩm nữa. Liệu có quá lạ lùng khi một phần lớn thế giới đang được định hình bởi một nhóm nhỏ các chuyên gia?

Shishir nhận định rằng thời đại phần mềm đang chuyển tiếp sang một giai đoạn mới và được những người thuộc “thế hệ tạo dựng” – Maker Generation phát triển riêng theo ý thích của họ. Trở lại với câu nói của Marc, sớm thôi, sẽ là “Người tạo dựng sẽ ăn luôn phần mềm” chứ không phải “Phần mềm đang ăn cả thế giới” nữa. 

Trong vài thập kỷ qua, ngành công nghiệp phần mềm đã phải vật lộn với sự chuyển hóa này. Một phần cũng vì giao diện của nó. Bret Victor, một nhà thiết kế từng làm cho Apple đã chỉ ra sự tương đồng giữa phần mềm và toán học:

“Bạn đã thử nhân các số La Mã lại với nhau bao giờ chưa? Nó cực kỳ khó khăn và trước thế kỷ 14, ai cũng nghĩ rằng phép nhân chỉ dành cho giới tinh hoa Toán học. Sau đó các chữ số Ả Rập xuất hiện và họ phát hiện ra rằng một đứa trẻ bảy tuổi cũng có thể làm phép nhân. Vấn đề không phải là phép nhân, vấn đề lúc đó nằm ở các con số.”

Phần mềm cũng giống như vậy. Nó cần những dòng lệnh không sai sót, những dấu phẩy được đặt đúng vị trí và thành thật thì nó không khác gì các chữ số La mã. Điều cần thiết nhất bây giờ là có một bộ giao diện mới, một thứ ngôn ngữ mới cho phần mềm.

Một vài công ty như Glitch, Zapier và IFTTT đang cố gắng hiện thực hóa điều đó. Những công ty như AirTable và Quickbase thì đang giúp phổ cập cơ sở dữ liệu đến nhiều người hơn. Ngay cả công ty riêng của Shishir, Coda, cũng tin rằng thứ giao diện mới sẽ là thứ chúng ta biết rõ từ lâu: một bảng trắng trong đó người dùng được quyền sử dụng công cụ để tạo ra những phần mềm thật sự mạnh mẽ.

Lấy ví dụ: Một thợ làm bánh tên Hope đang điều hành một công ty sản xuất ngũ cốc ở bang Virginia. Cô hiểu rõ cách quản lý mối quan hệ với nhà bán lẻ nhưng không thể tìm thấy một phần mềm nào phù hợp. Vì vậy, cô đã sử dụng công cụ để tự tạo ra phần mềm theo ý mình. Hope đã chuyển vai trò từ người mua phần mềm thành người tạo dựng.

Vậy thế hệ người tạo dựng sẽ đem lại điều gì? Chắc chắn họ sẽ phá vỡ sự phân chia từ bấy lâu giữa hai bên – Người mua phần mềm và người thiết kế phần mềm. Khi họ tìm ra thứ giao diện tốt hơn thì sẽ không còn cảnh mỗi người phải tốn cả ngày lương để mua phần mềm nữa, họ sẽ có thể tạo cho riêng mình.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Ai cũng có thể thiết kế phần mềm. Các công ty sẽ sử dụng ứng dụng của riêng họ, số lượng có thể lên tới hàng trăm và thậm chí là sử dụng chúng cho những đội nhóm, dự án và cuộc họp riêng. Ai cũng sẽ tìm được giải pháp phù hợp mà không cần phải viện đến một kỹ sư. 

Bối cảnh rồi sẽ rộng hơn và thú vị hơn, nhưng tất nhiên cũng có chút ồn ào. Chúng ta rồi sẽ chứng kiến hàng trăm ý tưởng và cả tá phần mềm mà không ai nghĩ rằng sẽ xuất hiện. Đó là cách mà thế hệ người tạo dựng sẽ hoạt động. 

Và như Shishir đã nói:

“Tôi quá háo hức để có thể chờ đợi viễn cảnh đó ra đời.”

Minh Tuấn/Hbr

 

Gửi phản hồi